Seminar Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid: op zoek naar een nieuwe pedagogische impuls, 28-02-2013

Veel mensen ergeren zich aan het gedrag van anderen in het publieke domein. Vervelend gedrag, intimidatie en ‘korte lontjes’ lijken de keerzijde van een proces van individualisering dat Nederland kenmerkt. Hoffelijkheid in het sociale verkeer, sociale betrokkenheid, verantwoordelijkheid voor anderen naast jezelf, zijn minder vanzelfsprekend geworden – zeker in steden met diverse populaties. Wat zijn de ontwikkelingspsychologische bronnen van sociale verantwoordelijkheid? Welke rol spelen ouders en professionele opvoeders bij de vorming ervan? En wat betekent opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid vanuit de optiek van de gemeente, als regisseur van het jeugdbeleid?

Het seminar was een gezamenlijk initiatief van de Vrije Universiteit en het Verwey-Jonker Instituut, vanuit de door Trees Pels beklede leerstoel Opvoeden in de multi-etnische stad. Tijdens het seminar belichtten vijf sprekers het Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid vanuit verschillende invalshoeken. Videoverslagen zijn te vinden op het YouTube kanaal van Verwey-Jonker Instituut.

Sprekers

Wethouder Burgerschap en Diversiteit van Amsterdam, Andrée van Es, opende het seminar. Vervolgens spraken dr. Tjeert Othof (VU), prof. dr. Doret de Ruyter (VU), prof. dr. Hans Boutellier (VU/Verwey-Jonker Instituut) en prof. dr. Trees Pels.

Andrée van Es op YouTube

Opening seminar Sociale verantwoordelijkheid
Andrée van Es betoogt dat opvoeden in een diverse stad als Amsterdam alles te maken heeft met Amsterdams burgerschap. Een stad met een klimaat waarin we tot echte gesprekken kunnen komen, bijvoorbeeld over homoseksualiteit, of over religie en de uiting daarvan in het publieke domein. Hoffelijkheid is daarin een cruciale voorwaarde. Om goed mee te kunnen doen zijn basale competenties nodig, zoals: hard werken, realistische verwachtingen hebben en respect en tolerantie voor een ander opbrengen. Dat betekent bijvoorbeeld: af van de ‘verlegenheidscultuur’ om elkaar aan te spreken. Voor opvoeden betekent dat ook ouders aanspreken op hun verantwoordelijkheid om hun kind de kans te geven succesvol mee te doen in de Amsterdamse samenleving. Amsterdam is een stad van tolerantie, gelijkwaardigheid, vrijheid en respect, van burgerschap en hoffelijkheid. Daar mag geen twijfel over bestaan. Daarin moeten ouders, politici en professionals positie kiezen.

Tjeert Olthoff op YouTube, Deel 1

Bronnen van sociale verantwoordelijkheid
Tjeert Olthoff’s bijdrage gaat over de ontwikkeling van sociaal verantwoordelijk gedrag bij zeer jonge kinderen. Aan de orde komt wat de voorlopers zijn van zulk gedrag en hoe de ontwikkeling ervan mede afhangt van de aard van de relatie opvoeder-kind en van de houding van opvoeders.

Tjeert Olthoff op YouTube, Deel 2

Bronnen van sociale verantwoordelijkheid
Deel 2 van de bijdrage van Tjeert Olthoff gaat over kinderen die slachtoffers helpen. En dan over één vorm van sociaal verantwoordelijk gedrag bij schoolkinderen, te weten het opkomen voor slachtoffers van pesten. Besproken wordt hoe de zogenaamde 'verdedigers' verschillen van pesters, én van overigens goedwillende, maar verder passief blijvende klasgenoten.

Doret de Ruyter op YouTube

Morele opvoeding, hoffelijkheid en burgerlijke beschaafdheid
Doret de Ruyter belicht twee deugden van burgers die in een pluriforme liberale democratie belangrijk zijn, namelijk hoffelijkheid en burgerlijke beschaafdheid. Goede burgers zijn hoffelijk – ze behandelen anderen met respect. Bijvoorbeeld door in een stiltecoupé niet te bellen, of door elkaar te laten uitpraten. Ook proberen goede burgers elkaar te overtuigen met argumenten die de ander ook kan onderschrijven, bijvoorbeeld menselijke waardigheid en rechtvaardigheid. Morele opvoeding tot hoffelijke en burgerlijk beschaafde volwassenen omvat drie aspecten: oefening in de burgerschapsdeugden, volwassenen die het goede voorbeeld geven en het stimuleren van wijsheid.

Hans Boutellier op YouTube

Morele opvoeding in netwerken
Hans Boutellier houdt zich al ruim dertig jaar bezig met de publieke moraal. In zijn lezing schetst hij de veranderde opvattingen over normen en waarden, criminaliteit en veiligheid, morele onbestemdheid en sociale orde. In plaats van een gedeeld normen- en waardenverhaal komt een publieke moraal van onderop. Deze realiseert zich in bestaande sociale verbanden, eigen circuits, verenigingsleven en websites. Een postmoderne, individualistische slachtoffermoraal gaat over in opvoedingsperspectief vanuit een ‘netwerkmoraal’. De lezing is persoonlijk getint en maakt de balans op van zijn bevindingen over de afgelopen decennia.

Trees Pels op YouTube

Opvoeden in de migratiecontext. Over wijsheid en heet bloed.
Trees Pels’ bijdrage betreft de morele opvoeding in de migratiecontext. Ouders en opvoeders buiten het gezin kunnen ertoe bijdragen dat kinderen opgroeien in sterke tegenstellingen tussen ‘wij’ en ‘zij’. Ook al hebben zij de morele ontwikkeling van kinderen hoog in het vaandel, zo verhogen zij het risico op probleemgedrag. Want afstand tot de ander vergroot de kans daartoe. In haar lezing gaat Trees Pels in op de vraag hoe opvoedondersteuning ouders en andere opvoeders kan helpen kinderen ‘wijsheid’ in plaats van ‘heet bloed’ bij te brengen.